عبد الرضا سالار بهزادى

376

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

عبد الوهاب خان پسر ميرزا كاظم خان نظام الملك و نوهء ميرزا آقا خان نورى صدراعظم . ميرزا عبد الوهاب خان از 1300 تا 1307 كه پدرش سمت وزارت لشكر ( رسيدگى به امور مالى ارتش ) را برعهده داشت لشكرنويسى و معاونت پدر را عهده‌دار بود و پس از مرگ ميرزا كاظم خان نظام الملك در 1307 لقب نظام الملك و شغل وزارت لشكر به ميرزا عبد الوهاب خان رسيد . در 1310 نظام الملك علاوه بر سمت فوق پس از مرگ ميرزا عيسى وزير حاكم تهران و وزير دار الخلافه نيز شد . امّا هنگام تصدى همين مقام به علت فلك كردن يكى از شاهزاده‌هاى قاجارى به نام شاهزاده عزيز يا « شازده عزيز » ( نوهء طهماسب ميرزا مؤيد الدوله پسر محمد على ميرزا دولتشاه پسر بزرگ فتحعليشاه قاجار ) كه از لوطيها و جاهلهاى مشهور تهران بود از كليهء مناصب خود بر كنار شد . نظام الملك مجددا در زمان مظفر الدينشاه به وزارت لشكر و سپس به وزارت ماليه حكومت فارس وزارت عدليه و در زمان سلطنت محمد عليشاه و احمد شاه نيز چندبار به حكومتهاى مختلف و به وزارت رسيد و در 1335 ه . ق . وفات يافت . ( 102 ) - يك كلمه خوانده نشد . ( 103 ) - ابراهيم خان ميرپنجه برادر زين العابدين خان سه پسر داشت . على خان كه بعدا ملقب به اكرم السلطنه شد ؛ حسين خان كه لقب ناصر نظام گرفت و حسن خان كه لقب بهجت نظام گرفت و در جوانى درگذشت . ( 104 ) - ميرزا محمد على خان ناصر لشكر كه در زمان حكومت ناصر الدوله فرمانفرما امور نظامى كرمان را سرپرستى مىنمود . شيخ يحيى احمدى در فرماندهان كرمان مىنويسد : « . . . رياست نظام با ميرزا محمد على خان بود كه اواخر به ناصر لشكر ملقب گشت . بدعت در گرفتن سر باز نهاد كه هنوز گاهى آن آتش كه افروخت شعله مىكشد . اجمال اين است كه مالكين ملك خود بايد سرباز بگيرند و جيره بدهند و ضامن فوت و فرار او بشوند . گاهى بىموجبى يكى را عزل كرده و اسباب ضرر و زحمت بيچارگان را وارد مىآورد و روزى آنچه كشت درويد . ( فرماندهان كرمان تأليف شيخ يحيى احمدى به تصحيح دكتر ابراهيم باستانى پاريزى ، كتابفروشى دانش ، تهران ، 1354 ، ص 139 ) . ( 105 ) - ظاهرا تا آنجا كه نگارنده از مطالب اين نامه درك نمود ، قضيه از اين قرار بوده است كه محل مواجب ابراهيم خان را از تفاوت عمل كرمان معلوم كرده بودند ، امّا در دفاتر استيفاى ايالتى تنها مواجب را بدون ذكر محل نوشته بودند ! ( 106 ) - دلاور خان بلوچستانى از سرداران ناحيهء بم پشت و از سران شورش سال 1306 كه همراه با سردار حسين خان ناروئى ( شيرانى ) توسط ناصر الدوله فرمانفرما زندانى شد و پسرش مير عبد اللّه خان بر دولت شوريد ( اسناد زمان ناصر الدوله ) حسين خان و دلاور خان پس از مرگ ناصر الدوله آزاد شدند و همينطور كه از اين نامه پيداست دولت جهت تحبيب آنها بر ايشان مقررى معلوم كرد . ( 107 ) - بنان الدوله ميرزا كريم خان پسر ميرزا فضل اللّه خان نورى بوده كه ميرزا فضل اللّه خان نخست مستوفى اول و بعد منشى ميرزا على اصغر خان امين السلطان بود . ميرزا كريم خان در 1310 لقب بنان الدوله گرفت و در همين سال پدرش كه مستوفى اول بود و علاوه بر آن استيفاى خراسان را برعهده داشت استيفاى خراسان را به پسر واگذارد . بنان الدوله تا اوائل سلطنت مظفر الدينشاه در مستوفىگرى خراسان باقى بود . و آنگاه پس از انتصاب ميرزا محمد خان مصدق السلطنه ( دكتر محمد مصدق ) به استيفاى خراسان در 1315 بنان الدوله به مستوفىگرى كرمان منصوب گرديد . بنان الدوله پس از مرگ پدر از مشاغل دولتى استعفا داده و به زودى ثروت انبوهى را كه پدر براى وى به ارث گذارده بود نيز از دست داد . در تاريخ تحرير اين سند احتمالا بنان الدوله علاوه بر استيفاى خراسان نيابت پدر را بعنوان مستوفى اول نيز به عهده داشته است . ( 108 ) - پيشين ( Pishin ) دهستانى از توابع بخش راسك و فيروزآباد شهرستان ايرانشهر ، و قصبهء مركز اين دهستان . دهستان پيشين در طرف شرق با بلوچستان پاكستان هم‌مرز است . ( 109 ) - دو كلمه از سجع مهر خوانده نشد . ( 110 ) - فيروزآباد از توابع بخش راسك و فيروزآباد شهرستان ايرانشهر مركز طايفهء بليدى بلوچستان . ( 111 ) - نام شخص خوانده نشد .